De afgelopen week heb ik veel mensen verlichtend horen zuchten dat eindelijk de zon zich liet zien na enkele weken van nat, grijs, koud en donker weer. Veel mensen snakken naar de lente om zichzelf weer te kunnen opladen met zonnestralen. De afgelopen maanden is het op de psychologenpraktijk ook weer wat drukker geworden met mensen die kampen met depressieve klachten, maar deze week was de sfeer in de spreekkamer minder zwaarmoedig. Wat een beetje zonlicht al niet met een mens kan doen.

Elia
Kent u het verhaal van Elia?1 Elia ging door een heftige geestelijke crisis, zo erg dat hij verlangde naar de dood. Wat ging eraan vooraf?  Elia had het hele volk Israël bijeengeroepen op de berg Karmel en daagde 450 profeten van Baäl uit om een offer door toedoen van hun god te verbranden. Hoe de profeten ook hun best deden, er gebeurde niets. Tegen de avond bracht Elia een brandoffer, op een door hem gebouwd altaar, daarna doordrenkte hij het altaar met water en bad tot God, of dat de Heere hem wilde antwoorden, zodat het volk wist dat de Heere de ware God was en het volk tot inkeer zou komen. De Heere zond een vuur (bliksem) en verteerde het brandoffer met het brandhout, de stenen en zelfs het water in de geul, dat eromheen gegraven was, werd opgelikt. Wat een machtig wonder! Toen het volk dit wonder zag, wierpen zij zich met hun gezicht ter aarde en zeiden: De Heere is God, de Heere is God!

Na deze overwinning vlucht Elia omdat Izebel hem met de dood bedreigt. Hij vlucht de woestijn in, waarin hij zich afzondert van alle contact met zijn omgeving. Hij eet niet meer, heeft gevoelens van onwaardigheid en begeert te sterven. Zijn denken is vertroebelt, hij kijkt alleen nog maar naar het negatieve  van dat moment. Echter dat God Hem vele overwinningen heeft gegeven verliest hij uit het oog, het vertrouwen in Hem is van het ene op het andere moment verdwenen, hoe bizar!

Elia zit figuurlijk diep in de put, dit is herkenbaar voor mensen die een depressie meemaken. Een depressie kan aanvoelen alsof je alle moed verloren hebt om verder te leven en dat alles uitzichtloos is. Je ziet geen hoop meer, en het kan je diepgaand treffen, deze gevoelens van lusteloosheid en uitzichtloosheid verankeren zich in de ziel van de mens .

‘Een neerslachtige geest doet de beenderen verdorren’2

‘Een neerslachtige geest, wie kan die opbeuren?’3

Bovenstaande spreuken geven de ernst van een depressie goed weer, het kost tijd om hier uit te komen. Sommigen komen er na een paar maanden weer bovenop, anderen na enkele jaren, weer anderen hebben hier blijvend last van (chronisch). Het is belangrijk dat er mensen om de persoon heen staan, om te ondersteunen en te bemoedigen. Niet veroordelen; met vragen als; ‘ Waar is je geloof?’, ‘ Pak je leven toch op.’, ‘ Blijf niet zo in de slachtofferrol zitten.’ Wederom kunnen we uit het verhaal van Elia hier de les leren dat ook God  Elia niet veroordeelde, Hij komt hem tegemoet met zijn voorzienigheid, Hij bemoedigt Elia door te laten weten dat Hij betrokken is bij zijn leven, hem niet in de steek laat.

 ‘ De Heere is nabij de gebrokenen van hart, Hij verlost de verbrijzelden van geest.’4

 

Schuldgevoelens en lage zelfwaarde zijn belangrijke thema’s die vaak de kop opsteken. Kenmerkend voor depressieve klachten is de afwezigheid van innerlijke vrede, somberheid, lusteloosheid, verlies van interesse, verandering van eetlust. Zoals je ook bij Elia ziet, spelen gedachten een belangrijke rol bij depressieve gevoelens. Gedachten over het verleden gaan vaak gepaard met schuldgevoelens. Gedachten over de toekomst gaan vaak gepaard met uitzichtloosheid. Gedachten over zichzelf gaan over waardeloosheid. Deze afkeer van het leven uit zich in veel willen slapen, of gedachten aan de dood om er niet meer te zijn.

In de cultuur waarin we leven is er veel aandacht voor het streven naar persoonlijk geluk en status. Het is een groot goed geworden waarin er weinig tot geen plaats is voor de realiteit van het lijden in deze door zonde gebroken wereld.5 We hoeven maar naar het nieuws te kijken om te beseffen dat het werkelijke leven niet alleen maar rozengeur en maneschijn is. Het leven is niet zo maakbaar als ons wordt voorgeschoteld, maar krijgt te maken met tegenslagen, zoals ziekte, conflicten, etc. Paulus zei: ‘Ik heb geleerd tevreden te zijn in de omstandigheden waarin ik verkeer’.6 Paulus kende hoogtepunten en dieptepunten in zijn leven. Ondanks zijn soms depressieve gevoelens7 koos hij er telkens voor zich daar niet door te laten knechten. In beide gemoedstoestanden en omstandigheden had Paulus geleerd om tevreden te zijn, de vrede van God was voortdurend in hem.8 Dat staat ver van het gedachtengoed van de huidige tijd. De mens wil alle misère in zijn leven uitbannen, opdat hij in een voortdurende staat van geluk kan verkeren. Hierdoor leren we niet goed omgaan met moeilijkheden en tegenslagen. Je ziet bijvoorbeeld dat moeilijke relaties snel worden verbroken, denk maar aan de vele huwelijken die stranden. Ook wordt er snel naar medicatie gegrepen als we ons onprettig voelen. We zullen moeten leren om moeilijke omstandigheden te verdragen. God gebruikt het lijden van de gelovige ook, om door de moeilijke omstandigheden heen te groeien, in karakter, in heiliging, maar bovenal in de relatie met Hem.

Bij Elia is het niet de situatie of tegenslag zelf die de oorzaak was van de depressie, maar de wijze hoe hij er tegenaan kijkt en erop reageert. Daarin ligt doorgaans je eigen verantwoordelijkheid, hoewel er gezegd moet worden dat de oorzaak ook deels buiten onszelf kan liggen, namelijk door invloed van buitenaf, voor wat betreft depressie in ons leven.9 We zien hier (1 Sam.16:14) dat Saul zijn kracht en wijsheid als het ware wordt ‘ ingewisseld’ voor somberheid en pessimisme, hij ziet voortdurend spoken waar ze niet zijn (irreële gedachten), namelijk dat David het op zijn leven zou hebben voorzien. Het maakte zijn hart ziek.

Hoe uit een depressie te komen.
Als je depressie ziet in het licht van de bijbel, zijn er veel handvatten te ontdekken die je helpen om met de depressie om te gaan. Het begint met een wilsbesluit, allereerst om God te gehoorzamen, maar ook om weer in actie te komen. Het nare aan het bestrijden van een depressie is dat je dingen moet doen die tegen je gevoelens in gaan. Het lijkt prettiger om maar in je bed te blijven liggen of wat tv te kijken, maar uiteindelijk zal dit je niet helpen om er bovenop te komen, je zult aan de slag moeten. Net als Elia eerst wordt voorzien van eten, is het belangrijk om te beginnen met de basale dingen van het menselijk bestaan. Houd een juist dag –en nachtritme. Kom in beweging, eet op vaste tijden gezonde maaltijden. Doe dagelijks een activiteit die (in potentie) plezierig is (wandelen, extra lang douchen, een vriend of vriendin bezoeken, etc.) en onderneem een activiteit die (in potentie) voldoening oplevert (zolder opruimen, badkamer poetsen, administratie bijwerken, etc.).

Een ander belangrijke component van het bestrijden van een depressie is je denken vernieuwen.10 Je denken kan net als bij Elia vertroebelt raken. Iedereen kent het wel, negatieve gedachten die een loopje met je kunnen nemen. Het is wetenschappelijk onderzocht dat bij mensen met een depressieve stoornis, teleurstellingen of tegenvallers een typerend patroon kan ontlokken van negatieve gedachten over henzelf, de toekomst en over de omgeving (relaties en omstandigheden). Deze negatieve gedachten zijn een soort automatisme geworden. Eén tegenvaller is voldoende om een hele keten van negatieve gedachten op te roepen, zoals; ‘Zie je wel, ik kan ook niks.’, ‘Het leidt ook nergens toe.’, ‘Het gaat me toch niet lukken.’, ‘Ik ben een mislukkeling.’ Deze gedachten gaan weer gepaard met negatieve gevoelens, zo komt men in een neerwaartse spiraal terecht die door de persoon zelf moeilijk is te doorbreken.

 

‘Al wat waar is, al wat eerbaar is, al wat rechtvaardig is, al wat rein is, al wat lieflijk is, al wat welluidend is,

als er enige deugd is en als er iets prijzenswaardigs is, bedenk dat’. 11

Men dient zich af te keren van de onwaarheden en depressieve gedachten en zich te richten op wat waar (betrouwbaar en echt) en goed is. Verleg je aandacht van je eigen situatie, ik-gericht,  naar God en Zijn eigenschappen, Zijn trouw, liefde en zorg voor jou. Hij biedt troost in de moeiten van het leven.12  Dit is een belangrijk bijbels principe om tot herstel van de depressie te komen. 
Dit kun je doen door je gedachten grondig te onderzoeken op realisme, welke gedachten zijn irreëel en kun je vervangen door reële gedachten die geënt zijn op het woord van God. Vervang klagende gedachten voor lofprijzing, sterk je in Hem.13 Maak een lijst van positieve dingen (tel je zegeningen) om dankbaar voor te zijn, sta dagelijks hier bij stil.14  Lees de bijbel en bid, ook al heb je hier gevoelsmatig  geen zin in.  Je mag je nood bij God bekend maken.15 Zoek contact met hen die dichtbij je staan en een luisterend oor bieden (kom uit je isolement), vertel wat je bezig houdt.

 Al met al kan depressie erg complex zijn. Onthoudt dat God je niet zal veroordelen en dat Hij bij je is. 

 

 'Als ik in duisternis zit, is de HEERE mij een licht' 

Micha 7:8b

 

Verwerkingsvragen. 

1. - Noteer een top 5 van negatieve gedachten, die je neerslachtig maken. 

    - In welke situaties heb je last van deze negatieve gedachten? 

    - Onderzoek deze gedachten op realiteit, en plaats daarvoor positieve, bijbelse gedachten.

    - Schrijf deze gedachten op een kaartje, zodra je last hebt van negatieve gedachten haal je het kaartje erbij en probeer je verweer te bieden aan deze negatieve gedachten. Het zijn maar gedachten. 

2. Maak een lijst met dingen die in potentie nuttig zijn. Probeer per dag minimaal 1  activiteit uit te voeren. 

3. Maak een lijst met dingen die in potentie plezierig zijn. Probeer per dag minimaal 1 activiteit uit te voeren. En haal deze lijst erbij als u zich mistroostig voelt en kies een activiteit die haalbaar is om op dat moment uit te voeren. 

4. Maak een lijst met 50-75 zegeningen die God u geeft. Bekijk elk onderdeel van uw leven: geestelijk, fysiek, gezin, financieel, sociaal, werk, bezittingen, omgeving, huisvesting, talenten, mogelijkheden etc. Vul deze lijst dagelijks aan. Maak er een dagelijkse gewoonte van om God te danken voor elke afzonderlijke zegening. 

‘Een blij hart bevordert de genezing, maar een neerslachtige geest doet de beenderen verdorren’16

 

Verwijsteksten:

  1. 1 Koningen 18-19
  2. Spreuken 17:2b.
  3. Spreuken 18:14b.
  4. Psalm 34:19
  5. Romeinen 8:20-23
  6. Filipensen 4:11b
  7. 2 Korinthe 7:6
  8. Johannes 16:33
  9. 1 Samuel 16:14, 23
  10. Romeinen 12:2
  11. Filipenzen4:8.
  12. 2 Korinthe 1:3-4
  13. Habakuk 3:17-19; Spreuken17:22a
  14. Fillipenzen 4:6-7
  15. Psalm 34:5
  16. Spreuken 17: 26
  17. Psalm 61:2, 77:2-3, 142,4 en 143:4
  18. Jona 4:3,8
  19. Jeremia 15;10
  20. Job 3
  21. 1 Samuel 1:8-10
  22. 2 Korinthe 7:6